Wat zijn steriele waterinjecties?

Bevallen is intens en wordt over het algemeen als pijnlijk ervaren. Er zijn veel dingen die je kan om met deze pijn bij je bevalling om te gaan. Pijn ontstaat als de spieren van je baarmoeder hard samentrekken (weeën of contracties). Deze samentrekkingen zijn nuttig doordat zij de uitgang van je baarmoeder (de baarmoedermond) steeds verder doet opengaan (ontsluiting) en je baby zich goed kan positioneren om geboren te worden.

De pijn wordt door iedereen anders ervaren. Hoe erg je de pijn/ intensiteit van de weeën voelt, hangt af van verschillende factoren, zoals:

    • of je je ontspannen voelt;
    • of je je veilig voelt bij de mensen om je heen;
    • of je steun ervaart;
    • of je je aandacht kan verleggen.

Tijdens je bevalling maakt je lichaam hormonen (zoals endorfines) aan die werken als pijnstillers. Soms duurt het wel enige tijd voordat je merkt dat deze hormonen hun effect hebben. In tussentijd kan je zelf veel doen om beter te kunnen omgaan met de pijn, zoals bewegen, rustig ademen, de plek waar je bent fijn maken, steun van anderen ervaren, warm water of Transcutane Elektrische Zenuwstimulatie (TENS).

Bovendien, kun je ook gebruik maken van steriele waterinjecties.

Heb je tijdens je bevalling vooral last van hevige pijn in je onderrug of rugweeën? Dan kunnen steriele waterinjecties helpen om de pijn tijdelijk te verlichten. Hierbij brengt de vroedvrouw met een klein prikje een kleine hoeveelheid steriel water onder of in de huid op verschillende plaatsen van je onderrug en bekken. Het steriele water geeft daar een sterke prikkel die je baringspijn in de rug kan helpen verminderen.

Het effect houdt een tijdje aan. Het effect is meestal al snel na 10 min voelbaar, is maximaal na 1 tot 2 uur, en vermindert nadien geleidelijk. De toepassing van steriele waterinjecties kan onbeperkt herhaald worden.

Steriele waterinjecties zijn prima te combineren met andere pijnverlichtingsopties. Je kunt bijvoorbeeld verder bewegen en van houdingen wisselen en zelfs in een warm ontspannings- of bevalbad, of douche gaan.

 

swi1

Hedendaagse praktijk in Vlaanderen

Steriele waterinjecties worden in verschillende landen gebruikt als een niet-medicamenteuze manier om met de intensiteit van de baringspijn tijdens de arbeid en bevalling beter om te kunnen gaan. Je vindt ze onder andere in de Scandinavische landen, het Verenigd Koninkrijk, Nederland, Canada en Australië.

In Vlaanderen zijn ze nog zo goed als onbekend. In Vlaamse ziekenhuizen worden ze nog niet toegepast terwijl eerstelijnsvroedvrouwen ze al af en toe gebruiken bij thuisbevallingen of bevallingen in een geboortehuis.

 

Wat zegt de wetenschap over het gebruik van steriele waterinjecties tijdens de arbeid en bevalling?

Recente internationale richtlijnen uit het V.K., Australie en Nederland bevelen steriele waterinjecties aan als optie voor zwangere vrouwen die ze willen gebruiken om de baringspijn te verlichten en/of een ruggenprik willen uitstellen. Ze beschouwen steriele waterinjecties als een veilige, effectieve en eenvoudig toepasbare optie om de baringspijn te verlichten voor vrouwen met hevige rugweeën/pijn in de lage rug (NICE, 2025; QCG 2023; FMS, 2020).

Uit wetenschappelijke studies blijkt dat steriele waterinjecties de pijn tijdens de bevalling met ongeveer 30% tot 50% kan verminderen. Het pijnstillende effect kan al na 10 minuten merkbaar zijn en houdt, afhankelijk van de vrouw, tot enkele uren aan. Onderzoek laat geen nadelige effecten voor moeder of baby zien. (Lee et al, 2020, Koyucu et al, 2018)

Kortom, steriele waterinjecties kunnen een waardevolle aanvulling zijn binnen een multimodale pijnbenadering tijdens de arbeid en bevalling voor zwangere vrouwen met een voldragen en gezonde zwangerschap en een bevalling zonder complicaties.

Het wetenschappelijk onderzoek kent een aantal beperkingen. Bijvoorbeeld: het waren vaak kleinschalige wetenschappelijke studies en in de studies werden verschillende manieren gebruikt waarop de injecties werden gegeven. Zo verschilden de prikplaatsen, of de injecties één voor één of tegelijkertijd op verschillende plekken werden gegeven, de hoeveelheid water per injectie en de manier waarop het water werd ingespoten.

Richtlijn

Land

Jaar

Besluit

NICE (National Institute for Health and Care Excellence) — Intrapartum Care (NG235) V.K. 2025

Overweeg intracutane of subcutane injecties met steriel water als pijnbestrijdingsoptie voor vrouwen in baringsnood met rugpijn.

Queensland  Clinical Guidelines Intrapartum Pain Management Australië 2023

Bied niet-farmacologische pijnstilling aan, waaronder steriele waterinjecties.

Combineer niet-farmacologische naast farmacologische pijnbestrijding (indien gekozen) om de pijnverlichting te vergroten.

Federatie van Medische Specialisten, Pijnbehandeling tijdens de bevalling

Nederland

2020

Overweeg steriele waterinjecties als optie voor zwangere vrouwen met verzoek tot pijnbehandeling van rugweeën in de onderrug als één van de vormen van pijnbehandeling, en/of aan de zwangere vrouw die de bevalling in de eerste lijn wenst te voltooien.

 

 

De keuze: wat past bij jou? 

Indien je een laagrisicozwangerschap hebt (dat wil zeggen: als jij en je baby gezond zijn, je zwangerschap normaal verloopt, je geen medische complicaties hebt gehad en je zwangerschap voldragen is (tussen 37 en 42 weken)) kun je kiezen om steriele waterinjecties te gebruiken als niet-medicamenteuze pijnstilling tijdens je arbeid. Je kunt ook kiezen om géén steriele waterinjecties te gebruiken. In dat geval kun je, al dan niet, andere niet-medicamenteuze pijnstilling of een ruggenprik gebruiken om beter met de intensiteit van de weeën om te gaan.

Dit is jouw keuze.

Je zorgverlener (vroedvrouw, gynaecoloog,  huisarts) informeert je over de voor- en nadelen van elke keuzeoptie en bespreekt met jou je voorkeuren en noden op basis van jouw individuele situatie. Je zorgverlener kan steriele waterinjecties aanbevelen. Je kunt vragen stellen over de redenen voor deze aanbeveling en je kunt beslissen om toe te stemmen of te weigeren. Je mag altijd van gedachte veranderen en een andere beslissing maken die voor jou past.

 

Voor- en Nadelen van steriele waterinjecties tijdens de arbeid en bevalling

 

Voordelen:

Uikomst Arbeid met steriele waterinjecties Referentie

Kans op pijnverlichting (op een 10 cm Visual Analogue Scale)

  • Reductie van de weeënpijn (VAS score) met 30% tot 50% vanaf 30 min tot 90 min na injectie
  • Reductie ernstige weeënpijn in de rug naar matige tot milde pijn volgens VAS tussen 30 min tot 90 min

Lee et al (2020)

Koyucu et al (2018)

 

Nadelen

In de wetenschappelijke studies werden geen ongunstige uitkomsten voor moeder en kind aangetoond.

 

Spelen nog andere factoren een rol bij mijn beslissing?

Steriele waterinjecties hebben geen tegenindicaties. Voor vrouwen met een naaldenfobie zijn ze echter niet geschikt.

Er zijn geen bijwerkingen gekend, omdat de injecties met steriel water gebeuren. Sommige vrouwen kunnen een korte, hevige injectiepijn ervaren, zoals bij een wespensteek. Maar dit is tijdelijk en gaat meestal over na 10-60 seconden.

 

 

Ik wil graag steriele waterinjecties gebruiken tijdens mijn arbeid en/of bevalling. Wat gebeurt er dan?

Bespreek je wens tijdens de zwangerschap met je zorgverleners en laat ze opnemen in je elektronisch dossier of je geboortewensen.

Informeer bij je zelfstandige vroedvrouw of de vroedvrouwen van het ziekenhuis die je opvolgen of ze vertrouwd zijn met het toedienen van steriele waterinjecties.

Steriele waterinjecties zijn effectief op eender welk moment tijdens de arbeid. Ze kennen een snelle (vanaf 10 min na toediening) en langdurige pijnverlichting (tot 3 uur).

Steriele waterinjecties zijn prima de combineren met andere manieren van pijnverlichting, ook met waterimmersie in bad/douche. Bovendien, behoud je je motorkracht en kun je prima blijven bewegen en van houdingen blijven wisselen.

Ook met een steriele waterinjectie kan de hartslag van je baby gemonitord worden. Dit gebeurt ofwel continue elektronisch met een cardiotocography (CTG), bij voorkeur via een draadloze monitor om je bewegingsvrijheid te behouden, ofwel wordt met tussenpozen geluisterd via een doptone of een hoorbuis van Pinard.

 

Wat kan me helpen om te kiezen?

Neem je tijd om te reflecteren over de informatie en je eigen voorkeuren en behoeftes.

De volgende vragen kunnen je mogelijk helpen om te kiezen:

Wat vind ik belangrijk?

Vragen en gedachten die ik graag met mijn zorgverlener wil bespreken

Ik wil graag gebruik maken van niet-medicamenteuze pijnstilling.

Ik wil proberen een ruggenprik te vermijden.

Ik wil dat mijn bevalling zo natuurlijk mogelijk verloopt en zo min mogelijk medische interventies tijdens de bevalling.

Ik wil graag vrij kunnen bewegen en mijn houdingen kiezen.

Ik wil graag in bad ontspannen en/of bevallen.

Iets anders dat belangrijk is voor mij: ….

 

Hoe maak ik van mijn arbeid en bevalling met steriele waterinjecties een positieve ervaring?

  • Bespreek grondig alle voor-en nadelen met je vroedvrouw en gynaecoloog. Neem je tijd om je behoeftes, zorgen en twijfels helder te krijgen en alle vragen uit te klaren. Misschien wil je ook een tweede opinie vragen, of de ervaringen van andere ouders aftoetsen? 
  • Gebruik de B.R.A.I.N.S. methode om je beslissing te nemen.
  • Je bent gezond, je zwangerschap is voldragen (> 37 weken) en zonder complicaties verlopen.
  • Informeer je vooraf of de vroedvrouwen in de geboorteomgeving waar je bevalt (ziekenhuis, thuis, geboortehuis) vertrouwd zijn met het toedienen van steriele waterinjecties.
  • Bereid je mentaal voor op het feit dat de injectie mogelijk pijnlijk is. De injectiepijn is te vergelijken met een felle wespensteek maar is van zeer korte duur (10-60 seconden). Je zou kunnen vragen om alvorens een verdovende crème aan te brengen.
  • Blijf ook na toediening van steriel water in beweging en wissel frequent van houding. Neem een kijkje op www.bewegingsvrijheid.be voor meer inspiratie.
  • Het gebruik van steriele waterinjecties moet je niet weerhouden om ook andere niet-medicamenteuze pijnstillingsopties toe te passen (ademhaling, hypnobirthing, mindfulness, warm water in bad of douche).
  • Ook met steriele waterinjecties is het luisteren naar de harttonen van je baby prima mogelijk. 

 

Ervaringen van ouders

Anoniem: “Mijn weeën waren maandagavond gestart. Mijn wens was om zo lang mogelijk thuis de weeën op te vangen, met mogelijks een thuisbevalling. Daarom hadden wij ook gekozen voor een zelfstandige vroedvrouw waar we vanaf de eerste ontmoeting een fijne klik mee voelden. Woensdag was ik nog altijd bezig mijn weeën op te vangen die steeds iets hevigere rugpijn veroorzaakte. Na een lange tijd in bad te hebben gezeten zag ik de rugpijn even niet meer zitten. Onze vroedvrouw stelde steriele waterinjecties voor om de pijn wat te verlichten. Zij had ons hier van tevoren ook al eens over verteld. De injecties zelf prikten, zoals elke naald, maar gaven nadien veel verlichting. Het voelde als een soort warme gloed over mijn rug. Het leek alsof ik door die injecties ook weer wat kracht en moed kreeg ingespoten. Uiteindelijk is onze zoon donderdag geboren in het ziekenhuis door een vaginale bevalling.”

 

Ervaringen van zorgverleners

Vroedvrouw Michou: “Als vroedvrouw pas ik af en toe steriele waterinjecties in de praktijk toe en dit sinds ongeveer vijf jaar. Ik werk met intracutane injecties van 0,5ml steriel water. […] De beperkte keren dat ik het gebruikte, zag ik telkens het verwachte effect. Vrouwen ervaarden duidelijk verlichting van hun rugpijn, meestal gedurende één tot anderhalf uur. Eén keer heb ik de injecties tijdens een langdurige arbeid een tweede keer herhaald, wat opnieuw ondersteuning bood. Een goede voorlichting van ouders is essentieel. Het branderige gevoel tijdens het plaatsen is intens en maar nadien treedt de pijnstilling meestal snel op. Vooral bij rugweeën vind ik dit een waardevolle niet-farmacologische optie. De techniek vraagt wel wat vertrouwen en handigheid van de zorgverlener. Toch vind ik het een mooie en onderbenutte methode binnen de eerste lijn. […].”

 

Bronnen

  • Federatie voor Medische Specialisten, Pijnbehandeling tijdens de bevalling, Nederland, 2020.
  • Genç Koyucu R, Demirci N, Ender Yumru A, Salman S, Ayanoğlu YT, Tosun Y, Tayfur C. Effects of Intradermal Sterile Water Injections in Women with Low Back Pain in Labor: A Randomized, Controlled, Clinical Trial. Balkan Med J. 2018 Mar 15;35(2):148-154. doi: 10.4274/balkanmedj.2016.0879. Epub 2017 Oct 26. PMID: 29072177; PMCID: PMC5863252.
  • Lee, N., Gao, Y., Collins, S. L., Mårtensson, L. B., Randall, W., Rowe, T. M., & Kildea, S. (2020). Caesarean delivery rates and analgesia effectiveness following injections of sterile water for back pain in labour: A multicentre, randomised placebo controlled trial. EClinicalMedicine, 25, 100447. https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2020.100447
  • National Institute for Health and Care Excellence. (2023). Intrapartum care (NICE guideline NG235). https://www.nice.org.uk/guidance/ng235
  • Queensland Clinical Guidelines, Intrapartum Pain, Australië, 2023.